---
name: financial-planner-for-business
description: "วางแผนการเงินครบวงจรสำหรับธุรกิจไทย — สร้างงบประมาณรายเดือน/รายปี แบ่งหมวดค่าใช้จ่าย (Fixed/Variable/Growth) ติดตามส่วนต่าง (variance) งบ vs จริง วางสำรองภาษีไทย (PIT/CIT/VAT 7%) คำนวณ cash runway และตั้ง trigger ปรับแผนเมื่อรายได้/รายจ่ายผิดทาง. ใช้สกิลนี้เมื่อ user พูดถึง 'วางแผนการเงินธุรกิจ', 'ทำงบ', 'budget', 'งบประมาณ', 'cash flow', 'runway', 'สำรองภาษี', 'ภาษีนิติบุคคล', 'VAT', 'รายได้-รายจ่าย', 'เจ้าของควรเอาเท่าไร', 'จ่ายตัวเองยังไง', 'เงินสำรอง', หรือ 'ธุรกิจจะอยู่ได้กี่เดือน'. รองรับทั้งบุคคลธรรมดาและบริษัทจำกัด ตั้งแต่ solopreneur ถึง SME"
allowed-tools: Read Write Glob
metadata:
  author: futureskill
  version: "1.0"
---

# Financial Planner for Business (วางแผนการเงินธุรกิจไทย)

## เมื่อไรที่ใช้สกิลนี้

ใช้สกิลนี้เมื่อคุณต้องการ:
- สร้างงบประมาณธุรกิจรายเดือน/รายปี จากศูนย์ หรือ revise งบเดิม
- แบ่งค่าใช้จ่ายเป็นหมวด (Fixed / Variable / Growth) พร้อม allocation %
- วาง variance tracking เทียบงบ vs ที่ใช้จริง พร้อม flag สี (🔴🟡🟢)
- คำนวณ **สำรองภาษีไทย** — PIT (บุคคลธรรมดา), CIT (บริษัท), VAT 7%
- คำนวณ **cash runway** — เหลือเงินอยู่ได้กี่เดือนถ้ารายได้หาย
- ตั้งเป้า **เงินเดือนเจ้าของ** (owner pay) และ profit reserve อย่างเป็นระบบ
- ตั้ง **adjustment trigger** ว่าจะทำอะไรเมื่องบเพี้ยน รายได้ตก หรือเงินสดลด

**อย่าใช้สกิลนี้สำหรับ** งบส่วนตัว, financial projection / valuation, การวางแผนการลงทุนในหุ้น/ทรัพย์สิน — สกิลนี้เน้น “เงินดำเนินงานของธุรกิจ” เท่านั้น

---

## หลักการสำคัญ

งบประมาณคือ “เครื่องมือตัดสินใจ” ไม่ใช่ตารางเฉยๆ — ทุกบรรทัดในงบต้องผูกกับ priority ของธุรกิจ และต้องมีคนรับผิดชอบชัดเจน

---

## Glossary: ศัพท์ภาษีที่ใช้ใน skill นี้

ก่อนเริ่ม — ต้องเข้าใจคำย่อภาษีไทย 3 ตัวนี้ เพราะใช้ตลอดทั้ง skill

### PIT — Personal Income Tax (ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา)

- **ใครจ่าย:** คนทั่วไป / ฟรีแลนซ์ / เจ้าของกิจการที่ทำในนามบุคคล (ยังไม่จดบริษัท)
- **อัตรา:** ขั้นบันได 0% → 35% ตามรายได้สุทธิ
- **ยื่นเมื่อไร:**
  - **ภ.ง.ด. 90/91** = annual ภายใน 31 มี.ค. ของปีถัดไป
  - **ภ.ง.ด. 94** = ครึ่งปี (เฉพาะรายได้ประเภท 40(5)-(8) เช่น ค่าเช่า, ธุรกิจ) ภายใน 30 ก.ย.
- **สำรองไว้:** ~15-25% ของกำไร

### CIT — Corporate Income Tax (ภาษีเงินได้นิติบุคคล)

- **ใครจ่าย:** บริษัทจำกัด / ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล
- **อัตรา:** 20% ของกำไรสุทธิ — *SME ที่ทุนจดทะเบียน ≤ 5 ลบ. ได้ลดหย่อน:* กำไร ≤ 3 แสน = ยกเว้น, 3 แสน-3 ลบ. = 15%, เกิน 3 ลบ. = 20%
- **ยื่นเมื่อไร:**
  - **ภ.ง.ด. 50** = annual ภายใน 150 วันหลังปิดงบ (~30 พ.ค.)
  - **ภ.ง.ด. 51** = ครึ่งปี (จ่ายล่วงหน้า) ภายใน 31 ส.ค.
- **สำรองไว้:** ~15-20% ของกำไร

### VAT — Value Added Tax (ภาษีมูลค่าเพิ่ม)

- **ใครจ่าย:** ธุรกิจที่มีรายได้ ≥ 1.8 ลบ./ปี ต้องจดทะเบียน VAT
- **อัตรา:** 7% ของยอดขาย — เก็บจากลูกค้าแล้วนำส่งสรรพากร (เงินนี้ไม่ใช่ของคุณ)
- **ยื่นเมื่อไร:** **ภ.พ. 30** ทุกเดือน ภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป
- **สำรองไว้:** 7% ของยอดขายทุกบาท แยกบัญชี

### กฎตัดสินใจเร็ว

- ทำธุรกิจ **ในนามตัวเอง** ยังไม่จดบริษัท → ใช้ **PIT** อย่างเดียว (+ VAT ถ้ารายได้เกิน 1.8 ลบ.)
- จดเป็น **บริษัทจำกัด** แล้ว → บริษัทจ่าย **CIT** + เจ้าของจ่าย **PIT** ตอนเอาเงินออกเป็นเงินเดือน/ปันผล (+ VAT ถ้าจด)

---

## Phase 1: เก็บข้อมูลธุรกิจ (Business Snapshot)

### ข้อมูลที่ต้องถามผู้ใช้

| Input | คำถามที่ต้องถาม | ค่า default |
|-------|------------|---------|
| **รายได้ต่อเดือน** | "รายได้ปัจจุบันหรือที่คาดการณ์ต่อเดือนเท่าไร?" | ไม่มี default — ต้อง provide |
| **ประเภทธุรกิจ** | "เป็นธุรกิจแบบไหน? (service, product, SaaS, consulting, e-commerce)" | Service-based |
| **ขนาดทีม** | "มีกี่คน? (คนเดียว, มี freelance, มีพนักงานประจำ)" | คนเดียว + ใช้ freelance |
| **3 หมวดค่าใช้จ่ายใหญ่สุด** | "ค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่สุด 3 อย่างคืออะไร?" | ค่าซอฟต์แวร์, ค่ายิงแอด, ค่า freelance |
| **ช่วงเวลางบ** | "ทำเป็นงบรายเดือน หรือรายปี?" | รายเดือน |
| **เป้าหมายการเติบโต** | "มีแผนลงทุน/ขยายในช่วงนี้ไหม?" | ไม่มี |
| **รูปแบบนิติบุคคล** | "ทำในนามบุคคลธรรมดา หรือ บริษัท/นิติบุคคล?" | บุคคลธรรมดา |
| **จด VAT หรือไม่** | "รายได้เกิน 1.8 ล้าน/ปี และจด VAT หรือยัง?" | ยังไม่จด |

**GATE: ห้ามเริ่มทำงบก่อนได้ "รายได้ต่อเดือน" และ "ประเภทธุรกิจ"**

---

## Phase 2: โครงงบประมาณ (Budget Framework)

### โครงสร้างหมวดหมู่มาตรฐาน

ใช้โครงด้านล่างเป็นต้นแบบ แล้วปรับตามประเภทธุรกิจ

```
## งบประมาณ: [ชื่อธุรกิจ] — [เดือน/ปี หรือ ทั้งปี]

### รายได้ (Revenue)
| แหล่งรายได้ | งบที่ตั้งไว้ | หมายเหตุ |
|--------|----------|-------|
| [Primary revenue] | ฿[X] | |
| [Secondary revenue] | ฿[X] | |
| **รายได้รวม** | **฿[X]** | |

### ต้นทุนคงที่ (Fixed Costs — ไม่เปลี่ยนรายเดือน)
| หมวด | งบที่ตั้งไว้ | % ของรายได้ | หมายเหตุ |
|----------|----------|-------------|-------|
| ค่าเช่า / co-working | ฿[X] | [X]% | |
| ค่า software / subscription | ฿[X] | [X]% | (Notion, Canva, ChatGPT, ฯลฯ) |
| ค่าโดเมน / hosting | ฿[X] | [X]% | |
| ประกัน / ค่าทำบัญชี | ฿[X] | [X]% | |
| เงินเดือนพนักงานประจำ | ฿[X] | [X]% | (ถ้ามี) |
| **รวม Fixed** | **฿[X]** | **[X]%** | |

### ต้นทุนผันแปร (Variable Costs — โตตามรายได้)
| หมวด | งบที่ตั้งไว้ | % ของรายได้ | หมายเหตุ |
|----------|----------|-------------|-------|
| ค่ายิงแอด (Meta / Google / TikTok) | ฿[X] | [X]% | |
| ค่า freelance / outsource | ฿[X] | [X]% | |
| ต้นทุนสินค้า (COGS) / fulfillment | ฿[X] | [X]% | |
| ค่าธรรมเนียม payment gateway | ฿[X] | [X]% | (Omise, Stripe, ฯลฯ) |
| ค่าส่ง / โลจิสติกส์ | ฿[X] | [X]% | |
| **รวม Variable** | **฿[X]** | **[X]%** | |

### การลงทุนเพื่อเติบโต (Growth — discretionary)
| หมวด | งบที่ตั้งไว้ | % ของรายได้ | หมายเหตุ |
|----------|----------|-------------|-------|
| เครื่องมือ / อุปกรณ์ใหม่ | ฿[X] | [X]% | |
| คอร์สเรียน / สัมมนา | ฿[X] | [X]% | |
| จ้างคนเพิ่ม / สรรหา | ฿[X] | [X]% | |
| **รวม Growth** | **฿[X]** | **[X]%** | |

### สำรองภาษี (Tax Reserve)
| รายการ | งบ | หมายเหตุ |
|----------|----------|-------------|
| สำรองภาษีเงินได้ (PIT / CIT) | ฿[X] | บุคคลธรรมดา 15-25% ของกำไร / บริษัท 15-20% |
| สำรอง VAT (ถ้าจด) | ฿[X] | 7% ของยอดขายที่ออก invoice |
| **รวม Tax Reserve** | **฿[X]** | |

### สรุป
| | จำนวน | % ของรายได้ |
|--|--------|-------------|
| รายได้รวม | ฿[X] | 100% |
| ค่าใช้จ่ายรวม | ฿[X] | [X]% |
| **กำไรสุทธิ (ก่อนภาษี)** | **฿[X]** | **[X]%** |
| สำรองภาษี | ฿[X] | [X]% |
| **เหลือให้เจ้าของจริงๆ** | **฿[X]** | **[X]%** |
```

### Benchmark allocation (สำหรับ solopreneur / SME ไทย)

| หมวด | ช่วงที่สุขภาพดี |
|----------|--------------|
| ต้นทุนคงที่ (Fixed) | 15-30% ของรายได้ |
| ค่ายิงแอด/มาร์เก็ตติ้ง | 5-15% ของรายได้ |
| Freelance / outsource | 10-25% ของรายได้ |
| เงินเดือนเจ้าของ (Owner pay) | 30-50% ของรายได้ |
| Profit reserve (เงินสำรองกำไร) | 10-20% ของรายได้ |
| **สำรองภาษี** | **15-25% ของกำไร (บุคคลธรรมดา) / 15-20% (บริษัท)** |
| สำรอง VAT (ถ้าจด) | 7% ของยอดขาย — แยกบัญชี อย่าปนกับเงินใช้ |

---

## Phase 3: ติดตามส่วนต่าง (Variance Tracking)

### Template ติดตามรายเดือน

```
## รายงาน Variance: [เดือน]

| หมวด | งบ | จริง | ส่วนต่าง | % ส่วนต่าง |
|----------|----------|--------|----------|------------|
| [หมวด] | ฿[X] | ฿[X] | +/-฿[X] | +/-[X]% |

### Variance Flags
🔴 เกินงบ >15%: [ระบุหมวด]
🟡 เกินงบ 5-15%: [ระบุหมวด]
🟢 อยู่ในงบหรือใช้น้อยกว่า: [ระบุหมวด]
```

### Trigger ที่ต้องลงมือทำ (Adjustment Triggers)

```
## Adjustment Triggers

| Trigger | สิ่งที่ต้องทำ |
|---------|--------|
| รายได้ลด >10% จากแผน | ตัดค่าใช้จ่ายไม่จำเป็น หยุดลงทุน growth |
| หมวดใดเกินงบ >20% | review + reallocate หรือตัดก่อนเดือนถัดไป |
| รายได้เกินแผน >15% | จัดสรรส่วนเกิน: 50% เก็บเป็น profit reserve, 30% growth, 20% โบนัสเจ้าของ |
| เงินสดสำรองเหลือน้อยกว่า 2 เดือนของค่าใช้จ่าย | freeze ค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็นทั้งหมด |
| ค่ายิงแอดเกิน 15% โดยรายได้ไม่ขึ้น | audit ROI ของแต่ละแคมเปญ หยุดตัวที่ไม่คุ้ม |
| ยอด VAT สำรองโดนใช้ไปกับรายจ่ายอื่น | หยุดทันที + แยกบัญชี VAT ออกจากบัญชีหลัก |
```

---

## Phase 4: Cash Position & Runway (กระแสเงินสด)

### Cash Runway Formula

```
Cash Runway (เดือน) = เงินสดในมือ ÷ Burn Rate รายเดือน
```

- **เงินสดในมือ** = ยอดทุกบัญชีบริษัท + เงินสดสำรอง (ไม่รวมเงินสำรองภาษี/VAT ที่ "ไม่ใช่ของคุณ")
- **Burn Rate** = ค่าใช้จ่ายรวมต่อเดือน (Fixed + Variable + Owner pay)

### 3 Scenarios ต้องคำนวณทั้งหมด

| Scenario | สมมติฐาน | ใช้ทำอะไร |
|----------|----------|----------|
| **Best case** | รายได้ตามแผน + buffer 10% | ตั้งเป้าระยะยาว |
| **Realistic** | รายได้ตามค่าเฉลี่ย 6 เดือนล่าสุด | ใช้ตัดสินใจรายเดือน |
| **Worst case** | รายได้ = 0 (เลวร้ายสุด) | ใช้วัด "ทนได้กี่เดือน" |

**Healthy benchmark:** worst-case runway ≥ 3 เดือน · realistic runway ≥ 6 เดือน

### Cash Flow Forecast 12 เดือน (rolling)

ต่างจาก budget — เน้น **"เงินสดเข้า-ออกจริง"** ไม่ใช่ "รายได้ตาม accrual"

```
| เดือน | Beginning Cash | Cash In | Cash Out | Tax/VAT Out | Ending Cash | Runway |
|------|---------------|---------|----------|------------|-------------|--------|
| ม.ค. | ฿X | ฿X | ฿X | ฿X | ฿X | X เดือน |
| ก.พ. | ฿X | ... | ... | ... | ฿X | X เดือน |
```

ข้อควรระวัง:
- **Credit term:** ถ้าลูกค้าจ่าย 30/60/90 วัน — invoice เดือนนี้ เงินเข้าเดือนถัดไป
- **Tax lump-sum:** PND.50 (พ.ค.), PND.51 (ส.ค.) จ่ายก้อนใหญ่ — ต้อง forecast ล่วงหน้า

---

## Phase 5: ปฏิทินภาษีไทย + Withholding Tax

### Tax Calendar รายเดือน (บริษัทจำกัด + VAT)

| วันที่ | แบบ | คืออะไร |
|------|------|---------|
| **ทุกวันที่ 7** | ภ.ง.ด. 1, 3, 53 | ภาษีหัก ณ ที่จ่าย (พนักงาน / freelance / บริษัท) |
| **ทุกวันที่ 15** | ภ.พ. 30 | VAT รายเดือน (ถ้าจด) |
| **ทุกวันที่ 15** | ประกันสังคม | 5% เงินเดือน × 2 ฝั่ง (max ฿750/คน/เดือน) |
| **31 มี.ค.** | ภ.ง.ด. 90/91 | PIT ประจำปี (บุคคลธรรมดา) |
| **30 พ.ค.** | ภ.ง.ด. 50 | CIT ประจำปี (บริษัท) |
| **31 ส.ค.** | ภ.ง.ด. 51 | CIT ครึ่งปี (จ่ายล่วงหน้า) |
| **30 ก.ย.** | ภ.ง.ด. 94 | PIT ครึ่งปี (รายได้ 40(5)-(8)) |

⚠️ **เดือนเงินสดตึง:** มี.ค. / พ.ค. / ส.ค. / ก.ย. — เพราะจ่ายภาษีก้อนใหญ่ ต้อง forecast ไว้

### Withholding Tax (หัก ณ ที่จ่าย) — ผลต่อ cash จริง

ลูกค้านิติบุคคลจะ "หัก" ภาษีจาก invoice ก่อนโอนเงิน

| ประเภทรายได้ | อัตราหัก |
|----------|---------|
| ค่าบริการทั่วไป / วิชาชีพ (consulting, design) | 3% |
| ค่าโฆษณา | 2% |
| ค่าเช่าทรัพย์สิน | 5% |
| ค่าขนส่ง | 1% |

**ตัวอย่างผลต่อ cash flow:**
```
ออก invoice ฿100,000 (บริการ) + VAT 7% = ฿107,000
ลูกค้าหัก 3% ของ ฿100,000 = ฿3,000
→ เงินเข้าจริง: ฿104,000
→ ฿3,000 = เครดิตภาษี (เก็บใบ 50 ทวิ ใช้หักลดตอนยื่น ภ.ง.ด. 50/51)
```

**กฎ:** ทุก invoice ที่ออกให้นิติบุคคล — สมมติว่าได้จริง 97% ของยอด ไม่ใช่ 100%

---

## Phase 6: Profit First Bucket System (5 บัญชีธนาคารแยก)

แทนที่จะใช้บัญชีเดียว — แยก 5 บัญชี ป้องกัน "เงินภาษี" โดนใช้เป็น "เงินดำเนินงาน"

| บัญชี | % รายได้ | ใช้ทำอะไร |
|------|---------|----------|
| **1. Operating** (หลัก) | ~50-60% | จ่ายค่าใช้จ่ายดำเนินงาน |
| **2. Owner Pay** | 30-40% | เงินเดือน / ค่าใช้จ่ายส่วนตัวเจ้าของ |
| **3. Tax Reserve** | 15-20% ของกำไร | สำรอง PIT/CIT — ห้ามแตะ |
| **4. VAT Reserve** (ถ้าจด) | 7% ของยอดขาย | จ่าย VAT รายเดือน — ห้ามแตะ |
| **5. Profit Reserve** | 5-10% | สำรองฉุกเฉิน + โอกาสลงทุน |

**กฎเหล็ก:** ทุกครั้งที่เงินเข้าบัญชี Operating → โอนตามสัดส่วน "ในวันเดียวกัน" อย่ารอสิ้นเดือน เพราะคนเรามักใช้เงินที่เห็นในบัญชี

---

## Phase 7: Break-even Analysis (จุดคุ้มทุน)

### สูตร

```
Break-even (บาท/เดือน) = Fixed Cost ÷ Contribution Margin %

Contribution Margin = (รายได้ - Variable Cost) ÷ รายได้
```

### ตัวอย่าง

ขายคอร์สออนไลน์ — Fixed ฿40,000/เดือน, Variable 30% (ค่ายิงแอด + payment fee)
- Contribution Margin = 70%
- **Break-even = 40,000 ÷ 0.70 = ฿57,143/เดือน**

### ใช้ตอบคำถาม

- "ต้องขายได้กี่บาทถึงคุ้ม?"
- "ลด Fixed Cost ลง ฿10,000 — Break-even ลดเท่าไร?"
- "Pricing 2 ระดับ — ตัวไหนคุ้มเร็วกว่า?"

---

## Phase 8: Owner Compensation — เงินเดือน vs เงินปันผล (บริษัทจำกัด)

| รูปแบบ | ภาษี | ข้อดี | ข้อเสีย |
|--------|------|-------|---------|
| **เงินเดือน** (40(1)) | PIT ขั้นบันได 0-35% + ประกันสังคม | หักเป็นค่าใช้จ่ายของบริษัทได้ → ลด CIT | ต้องส่งประกันสังคม + ยื่น ภ.ง.ด. 1 ทุกเดือน |
| **เงินปันผล** (40(4)(b)) | หัก 10% final หรือ gross-up เครดิตภาษี | อัตราตายตัว 10% | จ่ายได้เฉพาะมีกำไรสะสม + ต้องมีมติที่ประชุม |

### Rule of Thumb

- **กำไร/เงินเดือนน้อย** → จ่ายเงินเดือนเต็ม (PIT ขั้นต้นต่ำกว่า 10%)
- **กำไร/เงินเดือนเยอะ** → mix — เงินเดือน sweet spot ~฿70k-100k/เดือน + ที่เหลือเป็นปันผล
- **ต้องปรึกษา CPA จริง** ก่อนตัดสินใจ — ขึ้นกับโครงสร้างค่าใช้จ่ายของบริษัทด้วย

---

## Phase 9: Decision Frameworks (กรอบตัดสินใจที่เจอบ่อย)

### Q1: จ้างพนักงานประจำ vs ใช้ freelance?

| เกณฑ์ | จ้างประจำ | ใช้ freelance |
|------|----------|---------------|
| ปริมาณงาน | >30 ชม./สัปดาห์ stable | <20 ชม. หรือไม่ stable |
| ระยะคาด | >12 เดือน | <6 เดือน |
| ต้นทุนรวม | ฐาน × 1.4 (รวมประกันสังคม, ลา, อุปกรณ์) | rate × ชม. เท่านั้น |

**Rule:** รายได้ stable ≥ 3 เท่าของเงินเดือน × 12 เดือนข้างหน้า → จ้างประจำได้

### Q2: เมื่อไรควรขึ้นราคา?

ขึ้นได้เมื่อเข้าเกณฑ์ ≥ 2 ข้อ:
- รายได้คงที่/โต ติดต่อกัน 6 เดือน
- ลูกค้ารอคิว / เต็มเวลาแล้ว
- ไม่มี objection เรื่องราคาจากลูกค้าใหม่ ≥ 3 เดือน
- ต้นทุนขึ้น ≥ 10%
- คู่แข่งราคาสูงกว่าตัวเอง

### Q3: Growth investment คุ้มไหม? (Payback Period)

```
Payback (เดือน) = ต้นทุนการลงทุน ÷ กำไรเพิ่มต่อเดือนที่คาดว่าจะได้
```

- ≤ 6 เดือน → ลงทุนได้
- 6-12 เดือน → ต้องมั่นใจในตัวเลขมาก
- \> 12 เดือน → ผ่าน เว้นแต่เป็น strategic move ระยะยาวจริงๆ

---

## Phase 10: ส่งมอบ (Deliverable)

นำเสนอเอกสารวางแผนการเงินฉบับสมบูรณ์ พร้อม reminder ให้ review รายเดือน + deep-review รายไตรมาส

```
finance/
├── budget-[YYYY].md                 (งบประมาณรายปี)
├── budget-[YYYY-MM].md              (งบประมาณรายเดือน — optional)
├── cashflow-forecast-[YYYY].md      (12-month rolling cash forecast)
├── tax-calendar-[YYYY].md           (ปฏิทินภาษี + due date)
├── break-even-analysis.md           (จุดคุ้มทุน + scenario)
└── variance-[YYYY-MM].md            (รายงาน variance รายเดือน)
```

ต้องมีครบ:
1. **Business snapshot** (Phase 1) — รายได้, ประเภทธุรกิจ, รูปแบบนิติบุคคล
2. **Budget** (Phase 2) — รายได้ + Fixed/Variable/Growth/Tax Reserve แยกหมวด พร้อม % benchmark
3. **Variance template** (Phase 3) — สำหรับ tracking รายเดือน
4. **Cash runway 3 scenarios** (Phase 4) — best/realistic/worst case + 12-month forecast
5. **Tax calendar** (Phase 5) — due date PND/VAT/ประกันสังคม + WHT impact
6. **5-bucket bank account plan** (Phase 6) — แยกบัญชี Operating/Owner/Tax/VAT/Profit
7. **Break-even number** (Phase 7) — ต้องขายเดือนละเท่าไร
8. **Owner comp plan** (Phase 8) — เงินเดือน vs ปันผล mix
9. **Adjustment triggers + decision frameworks** (Phase 3 + Phase 9)

---

## ตัวอย่าง: ที่ปรึกษาฟรีแลนซ์ (บุคคลธรรมดา, รายได้ ฿120,000 / เดือน)

| หมวด | จำนวน | % |
|----------|--------|---|
| รายได้ | ฿120,000 | 100% |
| ค่า software / tools | ฿4,000 | 3% |
| ค่ายิงแอด + คอนเทนต์ | ฿12,000 | 10% |
| ค่า freelance ช่วยงาน | ฿18,000 | 15% |
| ค่าธรรมเนียม payment | ฿3,600 | 3% |
| คอร์สเรียน / พัฒนาตัวเอง | ฿2,400 | 2% |
| สำรองภาษี (PIT) | ฿24,000 | 20% |
| เงินเดือนเจ้าของ | ฿45,000 | 38% |
| Profit reserve | ฿11,000 | 9% |

หมายเหตุ: ตัวอย่างนี้สมมติว่ายังไม่จด VAT (รายได้ปี ~1.44 ล้าน ยังไม่ถึงเกณฑ์ 1.8 ล้าน) — ถ้าใกล้แตะ 1.8 ล้าน ต้องเริ่มวางแผนจด VAT และแยกบัญชี VAT 7% ออกล่วงหน้า

---

## Anti-Patterns (สิ่งที่ห้ามทำ)

- **ตั้งงบจากความหวัง ไม่ใช่ data จริง** — ใช้รายได้จริงย้อนหลัง 3-6 เดือน ไม่ใช่ best case
- **ไม่สำรองภาษี** — ฟรีแลนซ์ไทยที่ไม่เก็บ 15-25% ของกำไรไว้ทำภาษี มักโดน “ช็อก” ตอนยื่นภาษีกลางปี/สิ้นปี
- **ใช้เงิน VAT เป็นเงินหมุน** (สำหรับคนที่จด VAT) — VAT 7% ที่เก็บจากลูกค้าไม่ใช่ของคุณ ต้องแยกบัญชี
- **ไม่มี buffer** — ตั้งงบเผื่อ 5-10% สำหรับเรื่องไม่คาดฝันเสมอ
- **ตั้งแล้วลืม** — งบที่ review ทุกไตรมาส คือ “คำแนะนำ” ไม่ใช่ “งบ”. ต้อง review ทุกเดือน
- **ตัดค่ามาร์เก็ตติ้งเป็นอย่างแรก** — มาร์เก็ตติ้งสร้างรายได้ ตัดเฉพาะตัวที่ ROI แย่ ไม่ใช่ตัดทั้งหมด

---

## Recovery (กรณีฉุกเฉิน)

- **รายได้ไม่นิ่ง (irregular income):** ใช้ค่าเฉลี่ย 6 เดือนล่าสุดเป็นฐาน + ทำ 2 ชุด: “minimum viable budget” สำหรับเดือนแย่ และ “growth budget” สำหรับเดือนดี
- **ธุรกิจใหม่ ไม่มี historical data:** ตั้งงบแบบ conservative ก่อน แล้ว update ทุกเดือนใน 6 เดือนแรกด้วยตัวเลขจริง
- **ค่าใช้จ่ายมากกว่ารายได้:** flag ทันที — ระบุว่าตัดอะไรได้ ตัดอะไรเลื่อนได้ และต้องเพิ่มรายได้เท่าไรถึงจะ break-even
- **มีหลาย revenue stream:** แยกบรรทัดรายได้ตาม stream แต่รวมค่าใช้จ่ายไว้ที่เดียว เว้นแต่ค่าใช้จ่ายผูกกับ stream เดียวจริงๆ (เช่น COGS ของสินค้า A)
- **โดนสรรพากรเรียก / ภาษีย้อนหลัง:** หยุดลงทุน growth ทั้งหมด ตั้ง reserve รายเดือน 25-30% ของกำไรจนกว่าจะเคลียร์
